MỘT LỄ KHAI GIẢNG KHÔNG CÓ TIẾNG TRỐNG TRƯỜNG - TS.Bùi Mạnh Cường

MỘT LỄ KHAI GIẢNG KHÔNG CÓ TIẾNG TRỐNG TRƯỜNG

                                                     TS.Bùi Mạnh Cường

Ngày 5 tháng 9, trẻ con cả nước đến trường. Những chiếc áo mới. Những chiếc khăn quàng đỏ. Những bó hoa. Tiếng trống khai trường. Những bàn chân nhỏ ríu rít chạy qua cổng trường để bước thêm một lớp nữa trên hành trình lớn lên.

Nhưng sáng ấy, ở Bệnh viện Trung ương Huế, có những đứa trẻ không thể đến trường.

Thế là chúng tôi đến với các em.

Hai con đường của một ngày khai giảng

Mùng 5 tháng 9.

Có lẽ hiếm ngày nào trong năm mà người lớn lại dành nhiều ánh mắt cho trẻ con đến thế.

Từ sáng sớm, những con đường đã ngập đầy những chiếc áo trắng. Bố chở con. Mẹ dắt tay con. Đứa bé lớp Một ôm chiếc cặp gần to bằng nửa người, vừa đi vừa ngoái lại. Đứa lớn hơn gặp bạn từ xa đã réo tên nhau. Cổng trường rực cờ hoa.

Một năm học mới bắt đầu.

Thêm một lớp.

Thêm một tuổi.

Thêm một đoạn đường để lớn khôn.

Người lớn chúng ta quen với điều ấy đến mức đôi khi coi nó là chuyện đương nhiên.

Trẻ đến tuổi thì đi học.

Hè hết thì tựu trường.

Ngày 5 tháng 9 thì khai giảng.

Trống đánh thì vào lớp.

Nhưng cuộc đời đâu phải lúc nào cũng chịu đi theo cái thời khóa biểu mà chúng ta đã sắp sẵn.

Cũng trong buổi sáng ấy, có những đứa trẻ thức dậy không phải bởi tiếng mẹ giục:

- Dậy đi con ơi, muộn khai giảng bây giờ!

Mà bởi tiếng xe thuốc ngoài hành lang.

Bởi một lần đo nhiệt độ.

Bởi mũi kim truyền.

Bởi tiếng dép nặng chịch của bác sĩ, điều dưỡng đi qua những căn phòng bệnh.

Ngoài kia, bạn bè chúng nó đang xếp hàng dưới sân trường rợp nắng và cờ hoa.

Còn chúng nằm trên giường bệnh.

Ngoài kia, tiếng trống khai trường vang lên rộn ràng gấp gáp.

Ở đây, tiếng máy theo dõi vẫn đều đều buồn bực.

Hai thế giới của trẻ thơ chỉ cách nhau đôi khi vài ba con phố.

Mà xa đến nao lòng.

Chúng tôi đã định ngày khai giảng sẽ làm một điều gì đó cho trẻ em, nhỏ thôi.

Rồi một ý nghĩ rất giản dị xuất hiện:

Nếu những đứa trẻ khỏe mạnh đã có rất nhiều người đến trường chung vui, tại sao mình không đến với những đứa trẻ hôm nay không thể đến trường?

Vậy là chúng tôi đi Huế.

Không đến sân trường.

Chúng tôi đến Bệnh viện Trung ương Huế.

Những học sinh vắng mặt

Bệnh viện có một thứ thời gian rất khác bên ngoài.

Ngoài phố, người ta tính ngày bằng cuộc họp, chuyến bay, giờ làm việc.

Ở trường, trẻ con tính ngày bằng tiết học, giờ ra chơi, tiếng trống.

Trong bệnh viện, có những gia đình tính thời gian bằng lần xét nghiệm, ca truyền thuốc, lịch mổ, buổi hội chẩn.

Và bằng câu hỏi mà chẳng cha mẹ nào muốn phải hỏi:

- Bao giờ con tôi được về?

Đi giữa khu bệnh nhi mới thấy hai chữ “trẻ thơ” đôi khi mong manh biết nhường nào.

Cũng một đời người, cũng một phận người.

Bắt phong trần phải phong trần, cho thanh cao mới được phần thanh cao.

Có em đáng lẽ sáng nay được mặc đồng phục.

Có em đáng lẽ đang tranh chỗ ngồi với bạn.

Có em có lẽ đã chuẩn bị sách vở thơm tho mùi giấy mới từ mấy hôm trước.

Có em chắc cũng từng hỏi mẹ:

- Năm nay con học cô nào mẹ ơi?

Nhưng rồi bệnh đến.

Chẳng xin phép.

Chẳng báo trước.

Nó cắt ngang mùa hè, cắt ngang một năm học, có khi cắt ngang cả những dự định bé xíu của một đứa trẻ. Nghiệt ngã.

Chiếc cặp phải để lại nhà.

Sách giáo khoa nằm trên bàn.

Bộ quần áo mới tựu trường chưa kịp mặc.

Còn em vào viện.

Có những đứa trẻ bé đến mức chưa hiểu hết mình đang mắc bệnh gì.

Chúng chỉ biết đau.

Biết sợ chiếc kim.

Biết nhớ nhà.

Biết nhìn bố mẹ và hỏi:

- Khi nào con được về?

Một câu hỏi ngắn thôi.

Nhưng người lớn nghe xong có khi phải quay mặt đi, nao lòng.

Bởi làm sao trả lời được?

Món quà nhỏ và điều lớn hơn món quà

Chúng tôi mang quà đến.

Nhưng khi bước vào những căn phòng ấy, tự nhiên thấy hai chữ “trao quà” nghe có vẻ lớn quá.

Một món quà có đáng là bao so với những ngày một gia đình phải ở bệnh viện?

Một khoản hỗ trợ có thể san sẻ được bao nhiêu giữa bộn bề tiền thuốc men, tiền ăn uống, tiền đi lại, những ngày cha nghỉ việc, mẹ bỏ công việc để chăm con?

Vậy mà kỳ lạ.

Một gói quà nhỏ đưa ra.

Một bàn tay bé xíu nhận lấy.

Một nụ cười hiện lên như phép màu.

Căn phòng bệnh dường như sáng thêm lên một chút.

Có những thứ nếu tính bằng tiền thì nhỏ. Nhỏ thôi. Nhỏ lắm. Nhỏ như trẻ thơ bé bỏng kia thôi.

Nhưng tính bằng sự hiện diện của con người lại không nhỏ.

Bởi món quà đôi khi nói thay một câu:

Con không bị bỏ lại một mình.

Ngoài kia, bạn con đang khai giảng tưng bừng.

Hôm nay ở đây cũng có người nhớ đến con.

Và có lẽ điều người bệnh cần không chỉ là tiền.

Họ cần biết rằng trong cuộc vật lộn của mình vẫn có những người xa lạ đứng bên cạnh.

Không chữa được bệnh thay bác sĩ.

Không chịu đau thay đứa trẻ được.

Không thức đêm thay người mẹ được.

Nhưng có thể san bớt một chút gánh nặng.

Một chút thôi. Một chút nhỏ thôi.

Nhiều “một chút” cộng lại, có khi thành một bàn tay đủ lớn để đỡ một gia đình qua đoạn khó khăn nhất.

Tôi nhìn những người mẹ

Đi qua bệnh viện nhi, tôi cứ bị ám ảnh bởi những người mẹ.

Người mẹ ở bệnh viện khác người mẹ đứng trước cổng trường ngày khai giảng.

Ở cổng trường, mẹ chỉnh lại cổ áo cho con:

- Vào đi, các bạn đang đợi kìa! Nhanh con.

Ở bệnh viện, cũng bàn tay ấy, mẹ chỉnh lại dây truyền. Chỉnh chậm và nhẹ.

Cũng ánh mắt ấy, nhưng không còn dõi theo con chạy vào sân trường.

Nó dõi lên chai thuốc đang nhỏ từng giọt. Cùng những giọt nước mắt.

Có người mẹ nằm co ro trên chiếc giường nhỏ cạnh con.

Có người ngồi tựa tường. Cha. Mẹ. Ông. Bà…

Có người nói chuyện với chúng tôi rất bình tĩnh.

Nhưng chỉ cần nhắc đến bệnh của con, mắt đỏ lên.

Người lớn có một khả năng kỳ lạ.

Có thể chịu cực vì mình một thì chịu vì con mười.

Có thể nhịn ăn.

Có thể thức trắng.

Có thể bán đi thứ gì đáng giá nhất trong nhà.

Chỉ cần đổi lấy một cơ hội cho con. Mong manh cũng đổi.

Trong những căn phòng ấy, ta hiểu thêm rằng phía sau một đứa trẻ bệnh không phải chỉ có một bệnh nhân.

Có khi cả một gia đình đang “ốm” theo.

Kinh tế đảo lộn.

Công việc đảo lộn.

Sinh hoạt đảo lộn.

Những đứa con khác ở quê phải gửi ông bà.

Cha chạy đi chạy lại.

Mẹ ở viện.

Ông bà nội ngoại quay quắt.

Và tất cả quay quanh một niềm hy vọng duy nhất:

Con khỏi bệnh.

Chỉ vậy thôi.

Những ước vọng của con người khi đi đến tận cùng hóa ra giản dị đến đau lòng.

Giá như ngày mai em được đến trường

Tôi cứ nghĩ về những chiếc bàn học đang trống đâu đó.

Có thể trong một lớp học sáng 5 tháng 9, cô giáo điểm danh.

Tên một em được gọi lên.

Không có tiếng:

- Có ạ!

Bạn bên cạnh biết:

- Bạn ấy đang nằm viện cô ạ.

Một chiếc ghế trống.

Một chỗ ngồi trống.

Nhưng xin đừng để hy vọng trống.

Tôi thích nghĩ rằng bệnh viện chỉ là một ga tạm trên hành trình tuổi thơ của các em.

Rằng rồi một ngày, kim truyền sẽ được tháo ra.

Cánh cửa bệnh viện mở.

Một đứa trẻ bước ra.

Chiếc cặp lại được khoác lên vai. Màu nhiệm.

Và ở một ngôi trường nào đó, bạn bè reo:

- Nó về rồi!

Có lẽ đó mới là món quà lớn nhất.

Không phải món quà chúng tôi mang đến.

Mà là ngày một đứa trẻ được trở về đời sống bình thường của nó.

Được đi học.

Được chạy.

Được nghịch.

Được bị cô giáo nhắc vì nói chuyện riêng.

Được giận bạn rồi năm phút sau lại chơi với nhau.

Được làm những chuyện rất trẻ con.

Người khỏe mạnh đôi khi mơ những điều thật lớn.

Nhưng trong bệnh viện, mới thấy có những ước mơ chỉ là:

Ngày mai con được đến trường.

Đừng đợi mình thật giàu mới làm việc thiện

Có người nghĩ làm từ thiện phải có nhiều tiền.

Không hẳn.

Nếu cứ đợi giàu mới sẻ chia, có khi chúng ta sẽ chờ rất lâu. Có khi chẳng bao giờ giàu.

Một xã hội tử tế không được tạo nên chỉ bởi vài người có khả năng làm những việc lớn.

Nó được tạo nên bởi rất nhiều người cùng làm những việc nhỏ.

Một doanh nghiệp hỗ trợ một chương trình.

Một nhóm bạn nhận giúp vài bệnh nhi.

Một người dành một phần thu nhập mỗi tháng.

Một bác sĩ dành thêm vài phút giải thích cho gia đình bệnh nhân.

Một sinh viên hiến máu.

Một người xa lạ chia sẻ thông tin về một hoàn cảnh cần giúp đỡ.

Mỗi người một chút.

Không nhất thiết phải biết tên nhau.

Không cần ai ghi công.

Nhưng những dòng chảy nhỏ ấy gặp nhau sẽ thành một dòng sông.

Và tôi tin, không có khoản đầu tư nào cho tương lai đáng giá hơn đầu tư để một đứa trẻ được sống khỏe mạnh, được học hành và được lớn lên.

Bởi trẻ em không lựa chọn gia đình mình sinh ra.

Càng không lựa chọn căn bệnh tìm đến mình.

Nếu một đứa trẻ bất hạnh chỉ vì sinh ra trong một gia đình nghèo và không đủ tiền chữa bệnh, đó không còn là câu chuyện riêng của gia đình ấy.

Nó đặt ra một câu hỏi cho tất cả chúng ta.

Chúng ta có thể làm gì?để vợi bớt nỗi đau trần thế.

Một lễ khai giảng khác

Chiều xuống trên Huế.

Ở những ngôi trường, lễ khai giảng đã kết thúc từ lâu.

Cờ hoa có lẽ đã được thu lại.

Trẻ con về nhà, ríu rít kể chuyện bạn mới, cô mới, lớp mới.

Ở bệnh viện, ngày vẫn tiếp tục bằng nhịp riêng của bệnh viện.

Thuốc vẫn truyền.

Bác sĩ vẫn đi buồng.

Người nhà vẫn chờ.

Những đứa trẻ vẫn chiến đấu với bệnh tật theo cách của chúng.

Tôi chợt nghĩ, hóa ra sáng nay chúng tôi cũng vừa dự một lễ khai giảng.

Một lễ khai giảng không sân trường.

Không bục phát biểu.

Không cờ hoa.

Không tiếng trống.

Nhưng có những bài học mà có lẽ chẳng trường học nào dạy hết được.

Bài học về sự mong manh của đời người.

Bài học về lòng biết ơn khi mình còn khỏe mạnh.

Bài học về những người cha, người mẹ có thể đi đến tận cùng gian khó vì con.

Bài học về những bác sĩ, điều dưỡng ngày ngày giữ lại cơ hội sống cho những đứa trẻ.

Và bài học rằng giữa người với người, đôi khi chỉ cần chịu bước về phía nhau một đoạn, cuộc đời đã bớt lạnh.

Ngày 5 tháng 9, chúng tôi không đến trường.

Chúng tôi đến bệnh viện.

Ban đầu chỉ nghĩ đơn giản rằng những đứa trẻ khỏe mạnh đã có cha mẹ, thầy cô và bạn bè bên cạnh trong ngày khai giảng; vậy thì hãy dành ngày ấy cho những em không may phải nằm viện.

Nhưng khi trở về, tôi nhận ra hình như người nhận được nhiều hơn lại là chúng tôi.

Các em nhận một món quà.

Còn chúng tôi nhận một lời nhắc.

Rằng giữa những bộn bề của đời sống, còn rất nhiều số phận cần được nhìn thấy.

Rằng lòng tốt nếu chỉ nằm trong suy nghĩ thì vẫn chưa đủ.

Nó cần một bước chân.

Một bàn tay.

Một hành động.

Và rằng giúp một đứa trẻ hôm nay không chỉ là giúp một bệnh nhi vượt qua khó khăn.

Ta đang giữ lại cho ngày mai một học sinh.

Một sinh viên.

Một người lao động.

Một kỹ sư.

Một bác sĩ.

Một người cha, người mẹ.

Một công dân của đất nước này.

Có thể nhiều năm nữa, những đứa trẻ chúng tôi gặp hôm nay chẳng còn nhớ ai đã đến thăm mình vào ngày khai giảng năm ấy.

Điều đó không quan trọng.

Chỉ mong chúng khỏe.

Mong chúng trở lại trường.

Mong một sáng tháng Chín nào đó, thay vì nằm nghe tiếng xe thuốc ngoài hành lang bệnh viện, chúng được chạy thật nhanh qua cổng trường vì sợ muộn giờ.

Mong những chiếc giường bệnh nhi ngày càng ít trẻ phải nằm lâu.

Và mong trong xã hội này ngày càng có nhiều người sẵn lòng chìa tay ra trước khi một gia đình phải kêu cứu.

Ngày khai giảng rồi sẽ qua.

Hoa sẽ tàn.

Tiếng trống trường rồi cũng tan vào những ngày học bình thường.

Nhưng có một tiếng trống khác, tôi nghĩ, nên còn vang lâu hơn.

Ấy là tiếng trống gõ vào lòng người lớn.

Nhắc rằng ngoài những đứa trẻ đang tung tăng đến lớp, vẫn còn những đứa trẻ đang phải học một bài học quá khó so với tuổi của mình:

Bài học chống chọi với bệnh tật để giành lấy quyền được lớn lên.

Nếu mỗi người lớn chịu đứng bên các em một chút, bài học ấy có lẽ sẽ bớt nhọc nhằn.

Để mùa khai giảng năm sau, và nhiều mùa khai giảng sau nữa, những chiếc ghế trống hôm nay lại có người ngồi.

Để khi cô giáo gọi tên:

- Có mặt không em?

Từ cuối lớp lại vang lên một tiếng thật trong trẻo:

- Có ạ!

Và có lẽ tôi cũng mong cho mình khỏe để đi đến hết 34 tỉnh thành với các em nhỏ.